Lễ vía Bà Thiên Hậu là một trong những lễ hội đặc sắc bậc nhất trong cộng đồng người Hoa ở Cần Thơ, đồng thời cũng là điểm hẹn văn hóa thu hút du khách mỗi dịp tháng 3 Âm lịch. Từ tín ngưỡng dân gian gắn với hành trình khai khẩn và giao thương phương Nam, lễ hội đã trở thành một mạch chảy văn hóa bền bỉ trong đời sống tinh thần của cư dân địa phương. Ngày nay, không chỉ người Hoa mà cả người Kinh và du khách thập phương đều tìm đến để cảm nhận không khí linh thiêng và tinh thần cộng đồng ấm áp tại các hội quán, miếu cổ ở Cần Thơ.
Nguồn gốc và ý nghĩa của Lễ vía Bà Thiên Hậu
Theo sử liệu dân gian, người Hoa đến cư trú ở Nam Bộ hơn 300 năm trước, mang theo hệ giá trị văn hóa và tín ngưỡng phong phú, trong đó thờ Bà Thiên Hậu là tín ngưỡng quan trọng. Bà Thiên Hậu được tôn kính như vị thần che chở, cứu nạn, phù hộ bình an cho người đi biển, thương nhân và cộng đồng trong những cuộc di dân, giao thương. Nhờ vậy, các hội quán, miếu thờ Bà thường tọa lạc gần những dòng sông lớn, nơi giao thông đường thủy tấp nập, để cầu bình an và trấn an điều dữ.
Tượng Bà Thiên Hậu trong chánh điện hội quán người Hoa ở Cần Thơ Bà Thiên Hậu có ý nghĩa rất lớn trong tôn giáo và tín ngưỡng của cộng đồng người Hoa tại Việt Nam
Những ngôi chùa, hội quán tiêu biểu của người Hoa ở Cần Thơ như Hiệp Thiên Cung Ba Láng (Cái Răng), Võ Đế Cổ Miếu (Ô Môn), Quan Đế Võ Miếu (Bình Thủy), Thất Phủ Võ Miếu (Thốt Nốt), Quảng Triệu Hội Quán (Ninh Kiều)… là nơi quy tụ sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng của cộng đồng. Trong đó, Lễ hội chùa Ông tại Quảng Triệu Hội Quán (Ninh Kiều) là điểm nhấn quen thuộc với du khách. Tại đây, Lễ vía Bà Thiên Hậu được duy trì hằng năm để bày tỏ lòng tri ân và cầu cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, gia đạo hưng thịnh. Trải qua thời gian, lễ hội trở thành sợi dây gắn kết giữa quá khứ – hiện tại, bảo tồn sắc thái văn hóa riêng của người Hoa giữa lòng đô thị sông nước.
Rước kiệu và nghi thức truyền thống trong ngày vía Bà tại Cần Thơ Lễ vía Bà Thiên Hậu trở thành tập tục định kỳ hàng năm của người Hoa Cần Thơ
Thời gian tổ chức và quy mô lễ hội
Lễ vía Bà Thiên Hậu thường diễn ra vào ngày 23 tháng 3 Âm lịch hằng năm. Song song với việc gìn giữ nghi lễ truyền thống, chính quyền địa phương và cộng đồng cũng chú trọng công tác tổ chức, đón tiếp để tạo điều kiện cho người dân và du khách cùng tham gia. Thời điểm này, không khí lễ hội lan tỏa khắp các hội quán, chùa miếu, mang lại trải nghiệm văn hóa giàu bản sắc cho mọi người. Bên cạnh đó, các sự kiện lớn của thành phố như Lễ Kỳ Yên Bình Thủy cũng cho thấy quy mô tổ chức bài bản và sức hút cộng đồng.
Đông đảo người dân và du khách tìm đến lễ hội Lễ vía Bà Thiên Hậu không chỉ có sự tham gia của người Hoa mà còn rất nhiều người Kinh muốn tìm hiểu thêm về văn hóa đa dạng của các tộc người ở Cần Thơ
Lễ hội không chỉ là dịp sinh hoạt tín ngưỡng mà còn là cầu nối gắn bó cộng đồng. Người Hoa và người Kinh cùng gặp gỡ, giao lưu, tô đậm tinh thần đại đoàn kết dân tộc trong đời sống văn hóa Cần Thơ. Nhiều hội quán tổ chức quy mô, trang trọng, sắp đặt không gian thờ tự, nghi lễ và phần hội chu đáo để mọi người cùng hòa mình vào bầu không khí rộn ràng mà vẫn thiêng liêng. Bức tranh lễ hội Cần Thơ còn đa sắc với Lễ hội Ok Om Bok của đồng bào Khmer, phản ánh sự giao lưu phong phú giữa các cộng đồng.
Không gian được trang hoàng, tổ chức bài bản Lễ hội được tổ chức rất quy mô, thể hiện văn hóa đặc sắc của bộ phận người Hoa ở Cần Thơ
Quy trình chuẩn bị trước ngày vía
Công tác chuẩn bị cho Lễ vía Bà Thiên Hậu bắt đầu từ nhiều ngày trước, thường từ khoảng 18 tháng 3 Âm lịch. Bà con tập trung tại hội quán để quét dọn, trang hoàng chánh điện, chuẩn bị lễ phẩm và tắm tượng Bà. Nghi thức tắm tượng được tiến hành trang trọng: nơi Bà ngự được che màn, hai cô gái phụ trách tắm tượng bằng nước đun sôi để nguội pha lá bưởi, với quan niệm thanh tẩy ô uế, xua rủi ro và đón điều lành.
Chuẩn bị không gian và nghi vật cho ngày lễ Các bước chuẩn bị lễ hội đều được thực hiện rất bài bản, long trọng
Trước ngày chính lễ, Ban trị sự sắp xếp lễ vật, hương đăng, trà rượu chu đáo; các gia đình khi đến lễ có thể mang thêm nhang, đèn, xôi, gà vịt, trái cây để dâng cúng. Không gian thờ tự được chăm chút kỹ lưỡng, tượng Bà thay áo mới, bàn cúng bày biện tinh tươm, thể hiện lòng thành kính của cộng đồng. Đây cũng là dịp người dân cùng góp sức, vun đắp cho lễ hội thêm trang trọng và đầm ấm.
Lễ vật dâng cúng bày biện trang trọng trong chánh điện Lễ vật dâng lên Bà Thiên Hậu
Nghi lễ và diễn tiến trong ngày vía
Đến ngày 23 tháng 3 Âm lịch, không khí lễ hội bắt đầu từ sáng sớm. Khoảng 6 giờ, bà con và Ban trị sự sắp đặt nhang đèn, lễ phẩm; đến 9 giờ (giờ lành theo quan niệm số 9 may mắn), lễ chính được cử hành. Mâm cúng trung tâm gồm heo quay nguyên con (lưng cắm dao mang ý mời thần linh thọ lễ), gà luộc, trái cây theo mùa, trà và rượu bày biện trang trọng. Nghi lễ diễn ra trong tiếng chuông trống, với các tuần dâng hương, khấn nguyện cầu quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, làm ăn phát đạt.
Kiệu Bà và đoàn rước tiến vào chùa trước giờ cúng chính Bà Thiên Hậu được rước về chùa
Khi hồi trống lệnh vang lên, chủ lễ đọc văn tế bằng tiếng Hoa, cộng đồng đồng lòng xá ba xá, rót trà rượu “tẩy địa” với ngụ ý dâng cúng thần linh. Tiếp đó, bàn cúng được chuyển hướng ra phía cổng để cúng Trời Đất, rồi lần lượt tế các vị Quan Thánh Đế Quân, Thần Tài, Phước Đức Chính Thần, Phật Bà Quan Âm… Lễ vật dâng Quan Âm là đồ chay và trái cây, thể hiện sự trang nghiêm, thanh tịnh trong nghi quỹ.
Không gian linh thiêng trong thời khắc hành lễ Không khí lễ hội linh thiêng, trang trọng
Trải nghiệm của du khách và tinh thần cộng đồng
Sau phần lễ, mọi người cùng chung tay chuẩn bị bữa cơm đãi khách ngay tại hội quán. Du khách có thể thắp nhang khoanh để cúng, quyên góp vào thùng từ thiện và lưu lại dùng bữa thân mật cùng cộng đồng, cảm nhận tình thân ái, hiếu khách của người Hoa ở Cần Thơ. Khói hương lan tỏa, không gian trở nên huyền ảo nhưng ấm cúng, để lại ấn tượng khó quên với bất kỳ ai tham dự.
Bữa cơm cộng đồng ấm áp sau lễ cúng Người dân cùng nhau chuẩn bị tiệc đãi khách sau khi lễ hội kết thúc
Nhiều hội quán còn tổ chức biểu diễn nghệ thuật dân gian, góp phần tạo nên không khí tưng bừng cho lễ hội. Song song đó, du khách có thể tìm hiểu thêm về di sản trình diễn đặc trưng của địa phương như Hò Cần Thơ. Những tiết mục rộn ràng mang đậm sắc thái truyền thống giúp du khách hiểu hơn về bản sắc văn hóa người Hoa nơi đô thị sông nước. Đây cũng là điểm nhấn giúp Lễ vía Bà trở thành trải nghiệm văn hóa đáng nhớ trong hành trình khám phá Cần Thơ.
Biểu diễn nghệ thuật làm không khí lễ hội thêm sôi động Những tiết mục biểu diễn cho không khí lễ hội thêm phần tưng bừng
Kết luận
Lễ vía Bà Thiên Hậu ở Cần Thơ không chỉ là không gian tín ngưỡng linh thiêng của cộng đồng người Hoa, mà còn là nhịp cầu văn hóa kết nối cộng đồng và du khách. Từ khâu chuẩn bị công phu, nghi lễ trang trọng đến phần hội rộn ràng, tất cả hòa quyện tạo nên một bức tranh lễ hội trọn vẹn và giàu bản sắc. Nếu có dịp đến Cần Thơ vào tháng 3 Âm lịch, đừng bỏ lỡ cơ hội hòa mình vào lễ hội để cảm nhận trọn vẹn nét đẹp văn hóa nơi đây.
>> Bài viết được biên tập tại website https://tourismcantho.vn/
